Belle Epoque

NOWY SERIAL

ŚRODA 21:30

OD 15 LUTEGO

TVN

Belle epoque - piękno i postęp w cieniu okrutnych morderstw

Udostępnij Tweetnij Wykop

Belle époque ("piękna epoka”) to określenie okresu historycznego przypadającego na lata 1871-1914, kiedy po ulicach wielkich miast zaczęły jeździć pierwsze samochody i tramwaje, ludność korzystała z owoców drugiej rewolucji przemysłowej, a życie kulturalne przeżywało rozkwit w duchu secesji i impresjonizmu. "Piękno” w nazwie tej epoki bywa jednak przewrotne, kiedy przyjrzymy się XIX-wiecznej idei fin de siecle ("koniec wieku”), związanej z mrocznym obliczem społeczeństwa, spirytyzmem i zjawiskami parapsychicznymi. Ten dualizm epoki jest tłem telewizyjnej superprodukcji kryminalnej TVN "Belle Epoque”. Jaka więc właściwie była ta "piękna epoka”?

Źródło: Shutterstock.com

Symboliczny początek okresu zwanego belle époque przypada na rok 1871, kiedy Europa odetchnęła po zakończeniu wojny francusko-pruskiej. Środki, które dotychczas przeznaczono na wyniszczające działania wojenne, przekierowano na rozwój nauki i techniki, który miał bezpośredni wpływ na życie codzienne mieszkańców. To właśnie pod koniec XIX i na początku XX w. oddano do użytku pierwszy telefon, odkurzacz elektryczny, radio, żarówkę, która wypierała lampy gazowe, zaś we Francji zaczęto tworzyć pierwsze neony. Zamożni obywatele mogli korzystać z maszyn do pisania, maszyn do szycia, aparatów fotograficznych, jeździć samochodem, motocyklem czy rowerem. W 1889 r. w Paryżu wzniesiono wieżę Eiffla, która była jednym z cudów rozpoczynającej się wówczas wystawy światowej w stolicy Francji. Paryż stał się domem dla Marii Curie-Skłodowskiej, nagrodzonej dwukrotnie Nagrodą Nobla (1903 i 1911 r.) w dziedzinie fizyki i chemii.

Koszmar minionej wojny przestał być istotny dla artystów i różnego rodzaju twórców. Impresjoniści pokroju Edgara Degasa, Claude'a Moneta czy Auguste'a Renoira skupiali się na emocjach dostrzegalnych w ulotnej chwili życia codziennego. Koniec XIX w. to również narodziny nabistów, grupy malarzy odchodzących od akademickich zasad tej sztuki. W duchu belle époque tworzyli pierwsi kubiści i abstrakcjoniści, do głosu dochodzili przedstawiciele art nouveau, czyli secesji, reprezentowanej w Polsce pod zaborami przez Stanisława Wyspiańskiego czy Władysława Ślewińskiego.

Cechą kulturowych przemian okresu belle époque było niewątpliwie powstanie kina i kabaretu. Otwarcie w 1881 r. w paryskiej dzielnicy Montmartre pierwszego kabaretu na zawsze odmieniło sztukę sceniczną, tworząc satyryczną, często opartą na improwizacji alternatywę dla przedstawień teatralnych, utożsamianych z przedstawicielami z wyższych sfer. Artyści z Chat Noir czy słynnego do dziś Mouiln Rouge bardzo szybko zmienili obliczę peryferyjnego Montmartre'u w tętniącą życiem stolicę bohemy, która stała się mekką dla twórców i odbiorców sztuki w wydaniu belle époque.

To właśnie w Paryżu swoje pierwsze taneczne kroki stawiała niekwestionowana ikona "pięknej epoki" - Mata Hari. Zagadkowa Holenderka (naprawdę nazywała się Margaretha Zelle) doskonale wyczuła pragnienia francuskiej, a później również europejskiej widowni, i dała jej nowatorskie widowisko. Niezwykle zmysłowe, erotyczne występy taneczne wzbudzały zachwyt i zainteresowanie. Mata Hari wykorzystała swoją pozycję, by stać się prawdziwą kobietą wyzwoloną. Odrzuciła tradycyjną rolę matki i żony na rzecz swobody seksualnej i przedmiotowego traktowania mężczyzn. Była wyrachowana i odważna, a zarazem przeceniała swoje wpływy, gdyż ostatecznie to ona została wykorzystana przez mężczyzn, którzy skazali ją na śmierć za rzekome (nigdy niepotwierdzone) działania szpiegowskie.

Belle époque to niezwykle barwny okres utożsamiany z błyskawicznym rozwojem, który zmienił oblicze Europy i świata. Z drugiej strony, powszechny spokój i pojawiające się w życiu codziennym udogodnienia były kontrastowane z rosnącym uciskiem robotników i postawami dekadenckimi. „Piękna epoka” była dla wielu zapowiedzią upadku, co doprowadziło do zrodzenia idei fin de siecle. W pesymistycznym duchu dekadentyzmu uważano, że nagły rozwój technologiczny prowadzi do niszczenia naturalnych więzi międzyludzkich, zaniku moralności i ostatecznie destrukcji cywilizacji. Coraz częściej zwracano się w kierunku nienaukowych fascynacji zjawiskami parapsychicznymi i spirytyzmem. Belle époque była więc w istocie także okresem degeneracji i okrucieństwa. Morderstwa napędzane pesymistyczną wizją świata stały się codziennością dla mieszkańców miast. W odpowiedzi na tę sytuację ludzie nauki opracowywali nowe metody tropienia przestępców i badania śladów. Jednym z takich nowatorów był Włodzimierz Sieradzki, który zainspirował scenarzystów „Belle Epoque” do stworzenia postaci Henryka Skarżyńskiego (Eryk Lubos) - człowieka, który pomaga głównemu bohaterowi w rozwiązywaniu najtrudniejszych kryminalnych zagadek za pomocą wyjątkowych jak na tamte czasy metod.

Jakub Zagalski